Dziecko bije: 2, 3 latek bije rodzica, lub rówieśników - co zrobić w takiej sytuacji?

Gdy dziecko bije rodzica… O czym świadczy jego zachowanie?

Cud rodzicielstwa wydawnictwa Natuli. Kliknij, aby zobaczyć.

W rodzicielstwie spotykamy się z różnymi sytuacjami, a niektóre z nich bywają niezwykle trudne. Szczególnie w przypadku pierwszego dziecka można być mocno zaskoczonym nieprzyjemnym faktem, że dwulatek lub trzylatek bije i zachowuje się w sposób agresywny w stosunku do mamy lub taty, a nawet do swojego rodzeństwa czy rówieśników w żłobku bądź przedszkolu. Bez wątpienia bywa to dość bolesnym doświadczeniem dla jego najbliższego otoczenia. Co więcej, często wtedy rodzice zastanawiają się, gdzie popełnili błąd w wychowaniu swojego potomka i czują ogromne rozczarowanie. Szukają powodów, które odpowiedzą im na pytanie: dlaczego dziecko mnie bije, skoro staram się zapewnić mu wszystko, co najlepsze? Pojawia się przy tym nierzadko poczucie winy, że nie potrafimy wychować swojej pociechy na dobrego człowieka, który troszczy się o innych, a nie chce wyrządzić im krzywdę. Oczywiście w tej sytuacji warto dowiedzieć się, co zrobić gdy dziecko bije swojego rodzica lub kolegów i koleżanki w przedszkolu.

Odpowiednia reakcja ma tutaj niebagatelne znaczenie, ponieważ w dużej mierze to właśnie od niej zależy, czy maluch będzie coraz rzadziej reagował agresywnie wobec drugiej osoby. Jednak zanim poszukamy właściwych metod, które będą nam pomocne w tych trudnych momentach, to najpierw spróbujmy zastanowić się, dlaczego właściwie dwulatek bije i skąd bierze się jego zachowanie?

Niedojrzały mózg i układ nerwowy.

• Po pierwsze i najważniejsze: wynika to w głównej mierze z niedojrzałości ośrodkowego układu nerwowego dziecka, który odpowiada m.in. za regulowanie swoich emocji i podejmowanych pod ich wpływem działań.
  
  
• A zatem gdy dziecko bije to świadczyć to przede wszystkim o tym, że nie radzi sobie z daną sytuacją, która generuje w jego ciele dużo stresu i napięcia. I paradoksalnie w ten niekonstruktywny sposób stara się zadbać o siebie i swój dobrostan.
  
  
• Co więcej, w sytuacji, kiedy dwulatek bije mamę lub swoich rówieśników, to często robi to w sposób nieświadomy i niekontrolowany.
  
  
• Z kolei ze względu na niedojrzały układ nerwowy i ciągle trwający rozwój emocjonalny, nie jest w stanie samodzielnie zapanować nad swoim zachowaniem i natychmiast uspokoić się, czego oczekiwałoby najbliższe otoczenie.
  
  
• Oczywiście warto przy tym pamiętać, że nie jest to równoznaczne z tym, że gdy dziecko bije rodziców po twarzy lub zaczyna ich kopać, nie powinniśmy w żaden sposób na to reagować. Otóż jest konieczne uświadomienie maluchowi, że takie zachowanie, które jest bezpośrednio związane z fizycznym krzywdzeniem innych osób nie jest dobre, ale właśnie złe i niedopuszczalne.
  
  
• Niemniej dobrze jest wiedzieć, z czego tak naprawdę wynika agresja u dwulatka lub u trzylatka i co wywołuje ją w najmniej spodziewanym momencie.
  
  
• Warto przy tym podjąć jeszcze dwie istotne kwestie, które pozwolą nam jeszcze zrozumieć trudne zachowanie swojej małej pociechy.
  
  

4 strefy regulacji i specyficzna budowa ludzkiego mózgu.

Znana i ceniona w Polsce psycholog Agnieszka Stein, używa w swojej codziennej pracy zawodowej specjalnego modelu, który nazywa się ''czterema strefami regulacji''.

• Jest on ściśle związany z funkcjonowaniem ludzkiego mózgu oraz układu nerwowego, który odbiera różne bodźce, jakie docierają do niego z otoczenia, i reaguje na nie w określony sposób. Nie zawsze jest on adekwatny do sytuacji, a szczególnie w przypadku najmłodszych dzieci, które dopiero uczą radzić sobie z nieprzyjemnymi i silnymi emocjami.
  
  
• Warto również wspomnieć o tym, że mózg ludzki przez lata ewoluował i jego budowa ma także wpływ na nasze zachowanie w różnych momentach życiowych. Oznacza to, że w trudnych chwilach, które wywołują w nas mocne emocje, nie zawsze jesteśmy w stanie kontrolować je, ani tym bardziej racjonalnie myśleć.
  
  
• Wtedy nasz mózg wyłącza logiczne funkcje myślenia, a wchodzi w stan tzw. zagrożenia. Dlatego w chwili silnego stresu często zdarza się tak, że 2 lub 3 latek bije i krzyczy, ponieważ jego umysł wysyła do całego organizmu sygnały, że znajduje się on w sytuacji niebezpieczeństwa, które wymaga podjęcia szybkich kroków w obronie własnej.
  
  
• I właśnie świetnie to wszystko obrazują tzw. cztery strefy regulacji, wśród których znajduje się: tryb spoczynku i komfortu; rozwoju i kontaktu; walki i ucieczki oraz przetrwania i zamrożenia. Pierwsze dwie to stan, kiedy dziecko czuje się dobrze i ma poczucie bezpieczeństwa. Natomiast widoczne problemy z jego zachowaniem pojawiają się po ich przekroczeniu, np. na skutek stresowych sytuacji, które wywołują nieprzyjemne napięcie w ciele, czy przy silnych i trudnych emocjach.
  
  
• W związku z tym dobrze jest mieć świadomość, że gdy dziecko bije rodziców, to oznacza, że jest w strefie walki i ucieczki. Wtedy nie jest w stanie racjonalnie myśleć i postępować, a zaczyna radzić sobie w najbardziej pierwotny sposób. Czasem zdarza się tak, że zamiast agresji i bicia, pojawia się ucieczka, np. do drugiego pokoju.
  
  
• Dlaczego znajomość tych stref regulacji jest niezwykle przydatna w chwili, gdy 2 lub 3 latek bije swoją mamę, tatę lub rówieśników? W głównej mierze z tego powodu, że będziemy mogli lepiej poradzić sobie z jego złością i trudnym zachowaniem, które jest wynikiem nieradzenia sobie z mocnymi emocjami.
  
  

Inne przyczyny, które mogą kryć się za agresją u dwulatka i trzylatka.

Warto zatem pamiętać, że dziecko, które bije rodzica lub rówieśników, nie radzi sobie ze swoimi emocjami i to nie tylko ze złością. Tak naprawdę za agresywnym zachowaniem pociechy mogą się kryć inne powody:

• Maluszek może czuć się przytłoczonym nieprzyjemnymi uczuciami i stresującymi dla niego sytuacjami dnia codziennego. Dobrze jest zdawać sobie sprawę z tego, że 2 latek bije, ponieważ jest smutny lub odczuwa silny lęk bądź strach, bądź po prostu wstydzi się. Może również w ten sposób okazywać swoje zmęczenie lub nawet nudę.
  
  
• Mając w pamięci poszczególne strefy regulacji, to warto wiedzieć, że trudne zachowanie z biciem w roli głównej, często wynika z niezaspokojonych podstawowych potrzeb dziecka. Poczucie głodu, pragnienia czy niewyspanie również mogą prowokować takie sytuacje.
  
  
• Zdarza się również i tak, że dziecko bije rodzica, ponieważ pragnie zwrócić na siebie jego uwagę i chce być dostrzeżone w tym właśnie momencie. Szczególnie ma to miejsce w chwili, gdy mama lub tata przeważnie reagują na niewłaściwe zachowania malucha. Wtedy pociecha uczy się, że w ten sposób może zyskać zainteresowanie ze strony rodzica.
  
  
• Ponadto za agresją u maluszka może kryć się komunikat. Bardzo często zdarza się tak, że półtoraroczne dziecko bije rodziców lub rówieśników, ponieważ chce z nimi nawiązać kontakt. A zatem nie chodzi mu o sprawienie drugiemu człowiekowi krzywdy i nie ma to również nic związanego z odczuwaniem złości. Dzieci, które jeszcze nie potrafią mówić, nierzadko zachowują się właśnie w ten sposób. Wynika to także z tego, że nie zdają sobie sprawy, że uderzenie kolegi lub koleżanki nie jest dobrym zachowaniem i może im sprawić ból. Podobnie może być u dwulatka i trzylatka przy opóźnionym rozwoju mowy. Dlatego z jednej strony warto poszukać pomocy u specjalisty logopedy. A z drugiej: pokazać maluchowi, jak inaczej może spróbować poszukać kontaktu z innymi ludźmi zamiast bicia ich.
  
  

Wobec tego w trudnym i agresywnym zachowaniu dziecka nie powinniśmy doszukiwać się jego złej woli. Niewątpliwie jest ono informacją, że nasza pociecha w danym momencie z czymś sobie nie radzi i my, jako dorośli opiekunowie, powinniśmy jej pomóc.

A jak reagować, gdy dziecko bije rodziców, rodzeństwo lub rówieśników?

Książka Uwaga - Złość wydawnictwa Natuli. Zobaczysz ją tutaj

Już wyjaśniliśmy sobie, z jakich powodów pojawia się agresja u dwulatka lub u trzylatka i co tak naprawdę kryje się za nią. Warto jeszcze zastanowić się, co zrobić gdy dziecko bije i jak we właściwy sposób zareagować na jego zachowanie. Na pewno nie jest to łatwe dla rodzica ani najbliższego otoczenia, które musi zmierzyć się z silnymi wybuchami złości. Sprawy w dodatku nie ułatwia fakt, że kiedy dziecko zaczyna uderzać i kopać, to nie trafiają do niego żadne rozsądne argumenty w tym momencie. Co więcej, z emocją złości jest przeważnie tak, że automatycznie udziela się ona również i dorosłym, którzy akurat znajdują się w pobliżu. Agresywne zachowanie dziecka wzbudza w opiekunach natychmiastowe przejście w tryb walki i wywołuje tak silne emocje, że mózg odbiera je jako realne zagrożenie. Jak zatem poradzić sobie w sytuacji, gdy 2 lub 3 latek bije rodzica lub swojego rówieśnika?

• Należy spróbować zachować bezwzględny spokój i postarać się być opanowanym. Oczywiście łatwo jest tak powiedzieć, ale gdy maluch zaczyna zachowywać się agresywnie, to bardzo trudno wdrożyć tę zasadę w rzeczywiste życie. Jednak tylko nasze spokojne podejście do całego zajścia, pozwala często zdusić je w zarodku. Dzieje się tak dlatego, że dziecko widząc nasze opanowanie, to poniekąd udziela się ono i jemu. Choć nie zawsze tak jest, bo czasem emocje malucha są na tyle silne, że opiekun musi wykrzesać z siebie dodatkowe podkłady cierpliwości.
  
  
• Gdy dziecko bije rodzica i pomimo jego prób złagodzenia całej sytuacji, nie potrafi przestać, to konieczne jest zapewnienie bezpieczeństwa sobie i maluchowi. Podobnie sprawa wygląda w sytuacji gdy pociecha chce uderzyć swoje rodzeństwo czy rówieśnika. Dlatego gdy tylko widzimy, że maluch chce bić kogoś lub kopnąć, to zatrzymajmy jego rękę lub nogę i nie pozwólmy mu na to.
  
  
• Ważne jest, żeby w chwili agresji u dwulatka lub trzylatka nie odpowiadać na nią przemocą fizyczną. Wykorzystywanie przewagi swojej dorosłej siły lub dawanie klapsów nie rozwiąże sytuacji, a tylko niepotrzebnie ją pogorszy. Poza tym w ten sposób tylko uczymy malucha, że bicie drugiego człowieka jest słuszne, kiedy jego zachowanie nam się nie podoba i jest nieodpowiednia. A nie o to przecież nam chodzi.
  
  
• Później warto omówić na spokojnie z dzieckiem całą sytuację, ale w chwili gdy wróci już ono do równowagi emocjonalnej. W innym przypadku, gdy będzie to robić w trakcie bicia i kopania przez malucha, nasz komunikat do niego nie dotrze, ponieważ część jego mózgu odpowiedzialna za racjonalne myślenie, jest w tym momencie wyłączona. Pamiętajmy również, że kiedy 2 lub 3 latek bije, to powinniśmy zwracać się do niego prostymi słowami, aby mógł nas dobrze zrozumieć. Przykładowo po bezpośrednim uderzeniu można powiedzieć: ''To mnie boli i nie zgadzam się na to''. Natomiast potem na spokojnie dobrze jest ustalić z maluchem zasady, że ''w tym domu nie bijemy nikogo''.

Na koniec warto wspomnieć jeszcze o jednej kwestii. Jeśli tylko widzimy, że nasza pociecha nie radzi sobie z nieprzyjemnymi emocjami, a szczególnie ze złością, to czasami dobrze jest skonsultować się ze specjalistą psychologiem. Ponadto dobrze jest wcześniej pokazać maluchowi, co konstruktywnego może zrobić, gdy poczuje przypływ gniewu, zamiast krzywdzić drugiego człowieka.

Autor artykułu:

Kryspina - szuka ciekawych, niebanalnych, a jednocześnie przydatnych produktów dla rodziców i dzieci, dba o ich jakość oraz o to, by asortyment sklepu zapewniał szeroki wybór. Prywatnie miłośniczka zdrowego odżywiania i naturalnych kosmetyków, spędzająca aktywnie czas - najchętniej podczas pieszych górskich wycieczek. Wytrwała, empatyczna i dbająca o relacje, zarówno rodzinne, jak i biznesowe.